Con đường mở thêm cơ hội sản xuất

Xã Võ Lao được hình thành sau khi sáp nhập ba xã Võ Lao, Nậm Mả và Nậm Dạng. Địa bàn có diện tích hơn 15.282 ha, 18.106 nhân khẩu; trước khi sắp xếp lại thôn, toàn xã có 38 thôn, trong đó 21 thôn đặc biệt khó khăn. Địa hình dốc, thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ, sạt lở khiến giao thông vừa là nhu cầu dân sinh, vừa là điều kiện để phát triển sản xuất.

Tại thôn Nậm Lạn, tuyến đường được đầu tư đã tạo thay đổi rõ trong đi lại và vận chuyển hàng hóa. Qua trao đổi với ông Phùng Văn Chiêu, người dân tộc Dao và ông Triệu Văn Đức, Trưởng thôn, Đoàn công tác ghi nhận công trình đáp ứng nhu cầu đi lại, bảo đảm giao thông thuận tiện hơn, nhất là trong mùa mưa.

Giá trị của tuyến đường không dừng ở việc rút ngắn thời gian di chuyển. Khi nông sản có thể đưa ra ngoài thuận lợi hơn, chi phí vận chuyển giảm, cơ hội kết nối thị trường được mở rộng. Công trình vì thế tác động trực tiếp tới sản xuất và sinh hoạt của cộng đồng.

Đáng chú ý, nhiều hộ dân trong thôn đã tự nguyện hiến đất để xây dựng tuyến đường. Sự tham gia này cho thấy người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà còn là chủ thể cùng quyết định và đóng góp vào công trình. Đây cũng là điều kiện quan trọng để cộng đồng có trách nhiệm hơn trong bảo vệ, duy tu sau khi bàn giao.

Câu chuyện Nậm Lạn phản ánh bức tranh rộng hơn của Chương trình 1719. Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai từng ghi nhận hơn 366 công trình hạ tầng được đầu tư trên địa bàn tỉnh Lào Cai trước hợp nhất tính đến hết năm 2024, trong đó giao thông nông thôn là một nhóm công trình nổi bật. Tuy nhiên, hiệu quả không thể đánh giá bằng tổng số công trình; phải được nhìn từ khả năng phục vụ người dân và đóng góp cho phát triển địa phương.

Lớp học được sửa đúng lúc

Tại Trường Mầm non Nậm Dạng, công trình duy tu, bảo dưỡng đã được nghiệm thu, bàn giao, hoàn thành thanh quyết toán và giao nhà trường quản lý. Theo bà Phạm Thị Minh Thu, Phó Hiệu trưởng nhà trường, việc sửa chữa kịp thời giúp cải thiện cơ sở vật chất, tạo môi trường an toàn, thuận lợi hơn cho công tác nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ.

Với một điểm trường vùng khó khăn, những hạng mục duy tu có thể không lớn về quy mô nhưng tác động trực tiếp đến sinh hoạt hàng ngày của giáo viên và học sinh. Sửa đúng lúc còn giúp ngăn công trình xuống cấp nặng hơn, giảm chi phí đầu tư về sau.

Qua kiểm tra, hồ sơ công trình cơ bản đầy đủ, quy mô, vị trí và mục tiêu phù hợp. Nhà trường là đơn vị quản lý nên trách nhiệm vận hành được xác định rõ. Đây là một yếu tố quan trọng bởi nhiều công trình sau đầu tư gặp khó không phải ở xây dựng, mà ở việc thiếu chủ thể quản lý hoặc không có kế hoạch bảo trì.

Dù vậy, nhu cầu của nhà trường chưa dừng lại. Lãnh đạo trường đề nghị tiếp tục quan tâm nâng cấp khu bếp ăn và hệ thống nhà vệ sinh để hoàn thiện điều kiện chăm sóc trẻ. Kiến nghị này cho thấy quá trình đầu tư cần dựa trên mức độ thiếu hụt thực tế, phân kỳ hợp lý, tránh vừa làm xong hạng mục này đã phát sinh bất cập ở hạng mục liên quan.

Hiệu quả phải được kiểm tra sau bàn giao

Cùng với đường Nậm Lạn và Trường Mầm non Nậm Dạng, hồ sơ duy tu, bảo dưỡng công trình cấp nước sinh hoạt Nậm Kẹn cũng được kiểm tra. Người dân phản ánh công trình đang hoạt động ổn định, đáp ứng nhu cầu nước sinh hoạt.

Qua kiểm tra điểm hồ sơ ba công trình khác gồm kè chống sạt lở nhà văn hóa đa năng xã Nậm Dạng cũ, đường Nậm Đẳm và đường nội thôn Nậm Kẹn, Đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo ghi nhận xã đã thực hiện các bước thành lập Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, xây dựng kế hoạch giám sát và lập biên bản trong quá trình thi công. Công khai, dân chủ và giám sát cộng đồng được thực hiện tương đối đầy đủ đối với các hồ sơ mẫu.

Tuy nhiên, giám sát không nên kết thúc khi công trình hoàn thành. Người dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng cần tiếp tục tham gia đánh giá chất lượng sử dụng, phản ánh hư hỏng, theo dõi bảo trì. Mặt trận Tổ quốc, trưởng thôn và người có uy tín có thể là cầu nối để thông tin từ người thụ hưởng đến chính quyền được nhanh hơn.

Từ ba công trình ở Võ Lao có thể thấy, nguồn lực Chương trình mục tiêu quốc gia phát huy hiệu quả rõ nhất khi đáp ứng đúng nhu cầu, có người dân tham gia và xác định được chủ thể quản lý sau đầu tư. Ngược lại, công trình thiếu bảo trì, không có dữ liệu vận hành hoặc không được kiểm tra sau bàn giao sẽ khó duy trì giá trị lâu dài.

Hiệu quả vì thế cần được đo bằng những câu hỏi rất cụ thể: Tuyến đường có giúp người dân vận chuyển hàng hóa thuận lợi hơn không; trường học có an toàn hơn không; công trình nước có hoạt động ổn định qua mùa khô không; người dân có hài lòng và sẵn sàng cùng gìn giữ công trình không. Đó chính là cách đưa hoạt động kiểm tra, giám sát trở về với mục tiêu cuối cùng - bảo đảm mỗi đồng vốn thực sự tạo ra thay đổi trong đời sống.