Khơi dậy tinh thần đổi mới, sáng tạo trong đội ngũ cán bộ, đảng viên

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý, điều hành và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ngày càng trở nên cấp thiết. Đội ngũ cán bộ, đảng viên không chỉ cần thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ được giao mà còn phải chủ động tìm tòi cách làm mới, mạnh dạn đề xuất những giải pháp đột phá, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khắc phục các điểm nghẽn trong thực tiễn.

Ngày 22/8/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết được ban hành trên cơ sở tổng kết, đánh giá việc thực hiện chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung, đồng thời đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín và tinh thần trách nhiệm trong giai đoạn phát triển mới.

Theo đánh giá tại Nghị quyết, thời gian qua, nhận thức và trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên về đổi mới, sáng tạo từng bước được nâng lên. Một số chủ trương đã được thể chế hóa; nhiều mô hình, cách làm sáng tạo, đột phá được triển khai, góp phần giải quyết những khó khăn, vướng mắc, nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan, đơn vị.

Tuy nhiên, việc thể chế hóa các chủ trương còn chậm; cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ chưa thực sự đồng bộ, chưa tạo được động lực đủ mạnh để cán bộ chủ động đổi mới. Tình trạng e ngại rủi ro, sợ sai, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm vẫn tồn tại ở một bộ phận cán bộ, nhất là khi giải quyết những vấn đề mới, khó, phức tạp hoặc chưa có quy định cụ thể.

Từ thực tiễn đó, Nghị quyết số 24-NQ/TW xác định việc phát huy tinh thần tiên phong, gương mẫu, đổi mới, sáng tạo là yêu cầu quan trọng trong xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, tập thể lãnh đạo và người đứng đầu trong việc tạo môi trường, điều kiện để cán bộ phát huy năng lực, sở trường, chủ động thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung.

Nghị quyết yêu cầu đổi mới tư duy trong đánh giá cán bộ, lấy kết quả, sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực thi nhiệm vụ và khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn làm thước đo quan trọng. Cán bộ cần được đánh giá toàn diện, khách quan, gắn với chất lượng công việc, hiệu quả đóng góp và tinh thần trách nhiệm, thay vì chỉ căn cứ vào việc chấp hành quy trình, thủ tục hành chính.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Nghị quyết đề ra 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, tập trung vào nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, người đứng đầu; hoàn thiện thể chế, pháp luật và cơ chế đặc thù trong trọng dụng, bảo vệ cán bộ; đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền gắn với quản trị rủi ro; xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ toàn diện, xuyên suốt; đổi mới công tác cán bộ theo hướng lấy hiệu quả đổi mới, sáng tạo làm thước đo cốt lõi.

Các nhiệm vụ, giải pháp được đặt trong mối quan hệ thống nhất giữa khuyến khích sáng tạo và giữ vững kỷ luật, kỷ cương; giữa trao quyền và kiểm soát quyền lực; giữa tạo điều kiện để cán bộ chủ động hành động với yêu cầu chịu trách nhiệm về quyết định và kết quả thực hiện.

Từ định hướng chính sách đến cơ chế tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ

Một trong những yêu cầu quan trọng được Nghị quyết số 24-NQ/TW đặt ra là hoàn thiện cơ chế phát hiện, khuyến khích, tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo. Theo đó, cần có các quy định cụ thể để cán bộ có cơ sở đề xuất, tổ chức thực hiện những giải pháp mới, đồng thời được xem xét bảo vệ trước những rủi ro khách quan phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung.

Cụ thể hóa định hướng này, ngày 30/9/2026, Ban Bí thư ban hành Quy định số 220-QĐ/TW cơ chế tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Quy định xác lập các nguyên tắc, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và biện pháp tôn vinh, trọng dụng, bảo vệ cán bộ; đồng thời xác định trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, tập thể lãnh đạo, người đứng đầu và các cơ quan, đơn vị có liên quan.

Theo đó, những đề xuất đổi mới, sáng tạo phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, hướng tới giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn trong thực hiện nhiệm vụ. Đề xuất cần có mục tiêu rõ ràng, cơ sở lý luận và thực tiễn phù hợp, xác định được lợi ích dự kiến, tính khả thi và các rủi ro có thể phát sinh.

Quy định cũng xác định các hình thức đổi mới, sáng tạo như đột phá khẩu thực thi, đột phá thể chế và mô hình thí điểm, qua đó tạo cơ sở để xem xét những giải pháp mới, cách làm khác với thông lệ hoặc những vấn đề chưa được quy định đầy đủ trong thực tiễn.

Đối với cán bộ có đề xuất đổi mới, sáng tạo được phê duyệt và thực hiện mang lại hiệu quả, Quy định đặt ra các hình thức tôn vinh, trọng dụng phù hợp. Kết quả đổi mới, sáng tạo có thể được xem xét trong công tác đánh giá, xếp loại, khen thưởng, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí và sử dụng cán bộ.

Đặc biệt, cơ chế bảo vệ cán bộ được cụ thể hóa theo hướng xem xét đầy đủ động cơ, mục đích, điều kiện, bối cảnh thực hiện, tính chất và mức độ rủi ro, sai sót phát sinh. Cán bộ có động cơ trong sáng, thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung theo đúng điều kiện được phê duyệt nhưng gặp rủi ro, sai sót khách quan có thể được xem xét không xử lý, miễn hoặc giảm trách nhiệm theo quy định.

Các biện pháp bảo vệ còn bao gồm bảo vệ vị trí công tác, danh dự, uy tín, quyền và lợi ích hợp pháp của cán bộ; xem xét khôi phục quyền lợi trong trường hợp bị xử lý không đúng. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ phải được thực hiện theo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và các điều kiện được quy định.

Việc thực hiện cơ chế bảo vệ không đồng nghĩa với việc miễn trừ trách nhiệm trong mọi trường hợp. Quy định phân biệt rõ rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, sáng tạo với hành vi cố ý vi phạm, thiếu trách nhiệm, tham nhũng, tiêu cực hoặc lợi dụng chủ trương đổi mới vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm.

Cùng với đó, trách nhiệm của người đứng đầu được đề cao trong việc khuyến khích, xem xét, phê duyệt, tổ chức triển khai và giám sát các đề xuất đổi mới, sáng tạo. Người đứng đầu phải chủ động tạo điều kiện, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; đồng thời xem xét, thực hiện các biện pháp bảo vệ cán bộ đủ điều kiện theo quy định.

Có thể thấy, nếu Nghị quyết số 24-NQ/TW xác định quan điểm, mục tiêu và những nhiệm vụ mang tính định hướng thì Quy định số 220-QĐ/TW đã cụ thể hóa thành cơ chế thực hiện. Sự gắn kết giữa hai văn bản góp phần tạo cơ sở để cán bộ mạnh dạn đề xuất, triển khai những giải pháp mới, đồng thời bảo đảm việc đổi mới, sáng tạo được thực hiện có trách nhiệm, đúng thẩm quyền và vì lợi ích chung.

Gắn đổi mới, sáng tạo với cải cách hành chính, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Một trong những định hướng được nhấn mạnh tại Nghị quyết số 24-NQ/TW là khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo trong các lĩnh vực có vai trò quan trọng đối với sự phát triển đất nước, nhất là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách hành chính và hoàn thiện thể chế.

Nghị quyết đặt ra yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền gắn với trách nhiệm giải trình; khuyến khích chủ động xử lý công việc thuộc thẩm quyền, khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, nhất là đối với những vấn đề mới, khó, phức tạp.

Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về sáng kiến, đề xuất đổi mới bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”; theo dõi, đánh giá kiểm soát rủi rõ và kịp thời nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra gắn với chuyển đổi số theo hướng trọng tâm sang chủ động phòng ngừa, cảnh báo, hỗ trợ khắc phục từ sớm, từ xa. Kết hợp chặt chẽ công tác đôn đốc, kiểm tra, giám sát với hướng dẫn, hỗ trợ trong quá trình thực hiện; khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu quốc gia về đổi mới, sáng tạo để làm căn cứ hỗ trợ ra quyết định, giám sát thường xuyên và bảo vệ cán bộ.

Cụ thể hóa định hướng này, Quy định số 220-QĐ/TW xác định 8 lĩnh vực ưu tiên xem xét các đề xuất đổi mới, sáng tạo, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt ở vị trí đầu tiên.

Bên cạnh đó là các lĩnh vực quản lý, sử dụng hiệu quả và khơi thông nguồn lực; cải cách hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy, đổi mới công tác cán bộ; xây dựng Đảng, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; quốc phòng, an ninh; giáo dục, văn hóa, an sinh xã hội; tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, pháp luật và đối ngoại, hội nhập quốc tế.

Việc xác định các lĩnh vực ưu tiên cho thấy yêu cầu đổi mới, sáng tạo không chỉ giới hạn trong hoạt động nghiên cứu khoa học hay ứng dụng công nghệ mà còn gắn trực tiếp với đổi mới phương thức quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, cải cách quy trình và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực.

Phát huy trách nhiệm người đứng đầu, đưa tinh thần đổi mới vào thực tiễn

Nghị quyết số 24-NQ/TW và Quy định số 220-QĐ/TW đều nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu trong việc tạo môi trường khuyến khích đổi mới, sáng tạo.

Để các chủ trương, cơ chế phát huy hiệu quả, trước hết cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên về ý nghĩa của đổi mới, sáng tạo; khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ lại, e ngại khó khăn, sợ trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ.

Người đứng đầu phải thực sự phát huy vai trò nêu gương, chủ động phát hiện, khuyến khích những ý tưởng, sáng kiến có tính khả thi; tạo điều kiện để cán bộ đề xuất, thảo luận và triển khai những giải pháp mới theo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục.

Đồng thời, việc khuyến khích đổi mới phải đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát, quản trị rủi ro, kịp thời phát hiện và xử lý những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Những đề xuất mang lại hiệu quả cần được đánh giá khách quan, biểu dương, nhân rộng; những trường hợp phát sinh rủi ro, sai sót cần được xem xét đầy đủ, công bằng, trên cơ sở các điều kiện bảo vệ đã được quy định.

Tiếp tục đổi mới công tác đánh giá cán bộ theo hướng thực chất, gắn với kết quả, sản phẩm cụ thể và mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Đây cũng là cơ sở để phát hiện, bồi dưỡng, bố trí và trọng dụng những cán bộ có năng lực, tinh thần trách nhiệm, khả năng đổi mới, sáng tạo và đóng góp tích cực cho cơ quan, đơn vị.

Việc triển khai các cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ cần bảo đảm sự thống nhất giữa quyền hạn và trách nhiệm, giữa đổi mới và tuân thủ quy định, giữa khuyến khích hành động và kiểm soát quyền lực. Trong đó, yếu tố quyết định không chỉ là có cơ chế mà còn ở trách nhiệm tổ chức thực hiện, nhất là vai trò của người đứng đầu.

Từ Nghị quyết số 24-NQ/TW đến Quy định số 220-QĐ/TW, chủ trương phát huy tinh thần tiên phong, gương mẫu, đổi mới, sáng tạo của đội ngũ cán bộ, đảng viên từng bước được cụ thể hóa bằng những cơ chế, chính sách và biện pháp thực hiện. Đây là cơ sở để các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị tiếp tục xây dựng môi trường làm việc khuyến khích sáng tạo, đề cao trách nhiệm, tạo điều kiện để cán bộ phát huy năng lực, sở trường, chủ động giải quyết những vấn đề thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.